Instrumenti monetarne politike CBCG

Osnovni instrument monetarne politike CBCG je obavezna rezerva. Centralna banka zahtijeva od banaka da drže obaveznu rezervu na računu Centralne banke (u zemlji i/ili inostranstvu) i/ili u obliku državnih zapisa koje je emitovala Crna Gora. Ovaj instrument je više puta mijenjan od osnivanja CBCG. Link

Iako je zakonski omogućeno CBCG da sprovodi operacije na otvorenom tržištu, ovaj instrument monetarne politike do sada nije korišćen. To zahtijeva razvijeno finansijsko tržište, prije svega sekundarno tržište državnih hartija od vrijednosti, što trenutno nije slučaj u Crnoj Gori. Takođe, zdrav bankarski sistem i makroekonomska stabilnost do sada nijesu zahtijevali aktiviranje ovog instrumenta.

Centralna banka može bankama odobriti kredit za održavanje likvidnosti i to intra-dnevni i noćni kredit. Međutim, zbog zadovoljavajuće likvidnosti banaka ovaj instrument do sada nije korišćen.

Postojeći režim dolarizacije u znatnoj je mjeri ograničio monetarnu politiku Centralne banke Crne Gore. Međutim, centralne banke imaju aktivnu ulogu u društvu i ona je mnogo šira i značajnija od vođenja monetarne politike. Primjera za ovu tvrdnju ima mnogo. U sistemu valutnog odbora uspješno djeluju centralne banke Bosne i Hercegovine, Bugarske, Estonije, Litvanije; u sistemu dolarizacije centralne banke El Salvadora i Ekvadora, a u režimu monetarne unije centralne banke svih zemalja članica EMU: Austrija, Belgija, Finska, Francuska, Grčka, Holandija, Irska, Italija, Kupar, Luksemburg, Malta, Njemačka, Portugalija, Slovačka, Slovenija, Španija. 

Ovi primjeri dokazuju da je ekonomiji potrebna centralna banka, čak i kada ne vodi monetarnu politiku, odnosno kada ima ograničene mogućnosti vođenja monetarne politike. Postoji niz drugih zadataka koje centralna banka obavlja: superviziju banaka i drugih institucija finansijskog sektora, održavanje finansijske stabilnosti sistema, vođenje međubankarskog platnog prometa, poslove fiskalnog zastupnika i depozitara Vlade, upravljanje deviznim rezervama, distribuciju gotovog novca i kovanica bankama, istraživanja, statistiku, preporuke Vladi za vođenje ekonomske politike itd. Čak je i pravilima Evropske monetarne unije predviđeno da je uslov za članstvo u EMU, postojanje nacionalne centralne banke.

Obavezna rezerva je instrument monetarne politike kojim CBCG zahtijeva od banaka da drže određeni iznos raspoloživih sredstava na računu CBCG i/ili u državnim zapisima koje je emitovala Crna Gora.

Zbog specifičnosti crnogorske ekonomije, CBCG pomoću instrumenta obavezne rezerve primarno utiče na likvidnost bankarskog sistema, odnosno posredno utiče na stabilnost i povjerenje u bankarski sistem. Takođe, CBCG ovim instrumentom utiče na nivo kreditne aktivnosti banaka, odnosno posredno utiče na dalji proces multiplikacije novca (ponudu novca) u ekonomiji. Pored toga, promjenom instrumenta obavezne rezerve može se uticati i na ročnu strukturu depozita.

Osnovicu za obračun obavezne rezerve čine depoziti po viđenju i oročeni depoziti.

Stopa za obračun obavezne rezerve je 10%.

Banke mogu obaveznu rezervu držati na računu obavezne rezerve u Crnoj Gori i/ili na računima CBCG u inostranstvu. Banka može do 25% obavezne rezerve držati u obliku državnih zapisa koje je emitovala Crna Gora.

Obavezna rezerva se izdvaja u eurima, a CBCG na 25% izdvojene obavezne rezerve plaća bankama kamatu po godišnjoj kamatnoj stopi od 1%.

Banka koja ne izdvoji obaveznu rezervu u propisanom iznosu i rokovima, dužna je da plati kamatu CBCG po godišnjoj kamatnoj stopi od 12%, na iznos razlike između propisane i izdvojene obavezne rezerve.

Banka može koristiti do 50% obavezne rezerve za održavanje dnevne likvidnosti: ukoliko sredstva vrati istog dana ne plaća kamatu, a ukoliko ih ne vrati istog dana plaća kamatu po godišnjoj kamatnoj stopi od 7%.

Odluka o obaveznoj rezervi: Odluka o obaveznoj rezervi banaka kod Centralne banke Crne Gore (“Sl. list CG” br. 9/07, 05/08, 15/09, 41/09)

Osnovica za obračun obavezne rezerve:

• Od februara 2009: depoziti po viđenju i oročeni depoziti;
• Od januara 2008. do februara 2009: prosječno nedjeljno stanje depozita javnog sektora bez obzira na ročnost i depozita po viđenju i oročenih depozita ostalih sektora sa rokom dospijeća kraćim od dvije godine, uz primjenu diferencirane stope;
• Od aprila 2006. do januara 2008. godine: prosječno nedjeljno stanje depozita po viđenju i oročenih sa rokom dospijeća kraćim od godinu dana, uz primjenu diferencirane stope;
• Od sredine avgusta 2004. godine: prosječno nedjeljno stanje depozita po viđenju i oročenih do 30 dana;
• Od aprila 2003. do avgusta 2004. godine: prosječno dvonedjeljno stanje depozita po viđenju i oročenih depozita do 30 dana;
• Od januara 2002. do aprila 2003. godine: prosječno dvonedjeljno stanje depozita po viđenju u eurima i ostalih depozita po viđenju u drugim valutama.

Stopa obavezne rezerve:

• Od juna 2009: 10%;
• Od februara 2009. do juna: 11%;
• Od januara 2008. do februara 2009: 19% na depozite javnog sektora, bez obzira na ročnost, na depozite po viđenju i oročene depozite ostalih sektora čiji je rok do dospijeća, na dane obračunavanja obavezne rezerve, kraći od 180 dana, a 2% na oročene depozite ostalih sektora, čiji je rok do dospijeća, na dane obračunavanja obavezne rezerve, duži od 180 dana, a kraći od dvije godine;
• Od aprila 2006. godine do januara 2008. godine: 19% na depozite po viđenju i oročene depozite čiji je rok do dospijeća, na dane obračunavanja obavezne rezerve, kraći od 90 dana, a 5% na oročene depozite čiji je rok do dospijeća, na dane obračuna obavezne rezerve, duži od 90, a kraći od godinu dana;
• Od aprila 2003. do aprila 2006. godine: 23% na depozite po viđenju i depozite oročene do 30 dana;
• Od novembra 2002. do aprila 2003. godine: 50% na depozite po viđenju;
• Od jula do novembra 2002. godine: 60% na depozite po viđenju;
• Od marta do jula 2002. godine: 70% na depozite po viđenju;
• Od januara do marta 2002. godine: 80% na depozite po viđenju;
• Do januara 2002. godine: 100% na depozite po viđenju.

Izdvajanje obavezne rezerve:

• Od juna 2009: na račun obavezne rezerve u zemlji, na račune CBCG u inostranstvu; do 25% u obliku državnih zapisa Crne Gore;
• Od februara 2009. do juna 2009: na račun obavezne rezerve u zemlji, na račune CBCG u inostranstvu; do 20% u obliku državnih zapisa Crne Gore;
• Od januara 2008. do februara 2009: na račun obavezne rezerve u zemlji (kod CBCG), na račun CBCG u inostranstvu;
• Od aprila 2006. godine do januara 2008. godine: na račun obavezne rezerve u zemlji (kod CBCG), na račun CBCG u inostranstvu; do 10% u obliku državnih zapisa Republike Crne Gore;
• Od aprila 2003. do aprila 2006. godine: na račun obavezne rezerve u zemlji (kod CBCG), na račun CBCG u inostranstvu; do 25% u obliku državnih zapisa Crne Gore;
• Od 2002. do aprila 2003: na račun obavezne rezerve u zemlji (kod CBCG), do 10% u obliku državnih zapisa Republike Crne Gore.

Kamatna stopa na izdvojenu obaveznu rezervu:

• Od juna 2009: na 25% izdvojenih sredstava na računu rezervi Centralna banka obračunava i plaća kamatu bankama po stopi od 1% na godišnjem nivou;
• Od februara 2009. do juna 2009: na 30% izdvojenih sredstava na računu rezervi Centralna banka obračunava i plaća kamatu bankama po stopi od 1% na godišnjem nivou;
• Od januara 2008 do februara 2009: na 50% izdvojenih sredstava na računu rezervi Centralna banka obračunava i plaća kamatu bankama po stopi od 1% na godišnjem nivou;
• Od aprila 2006. godine do januara 2008. godine: na 40% izdvojenih sredstava na računu rezervi Centralna banka obračunava i plaća kamatu bankama po stopi od 1% na godišnjem nivou;
• Od aprila 2003. do aprila 2006. godine: na 25% izdvojenih sredstava na računu rezervi Centralna banka obračunava i plaća kamatu bankama po stopi od 1% na godišnjem nivou;
• Od jula 2002. do aprila 2003: na 40% izdvojenih sredstava na računu rezervi Centralna banka je obračunavala i plaćala kamatu bankama po stopi od 1% na godišnjem nivou;
• Od januara do 1. jula 2002. godine: na sredstva deponovana na računu rezerve nije se plaćala kamata.

Kamatna stopa na pogrešno obračunatu i u propisanom roku neizdvojenu obaveznu rezervu:

• Od januara 2002. godine: 12% na godišnjem nivou.

Uslovi korišćenja obavezne rezerve za likvidnost:

Banke mogu najviše 50% obavezne rezerve koristiti za likvidnost beskamatno, ako sredstva vrate do kraja istog radnog dana. Na iznos obavezne rezerve koji banka ne vrati do kraja istog radnog dana, CBCG obračunava kamatu mjesečno po stopi:

• od juna 2009: 7% na godišnjem nivou;
• od aprila 2006. godine do juna 2009: 11% na godišnjem nivou;
• do aprila 2006. godine: 12% na godišnjem nivou.

CBCG može bankama, u cilju održavanja njihove likvidnosti, odobriti kredit pod određenim uslovima. Prije uzimanja samog kredita od CBCG, bankama je ostavljena mogućnost korišćenja obavezne rezerve u cilju održavanja likvidnosti. Banka može koristiti do 50% obavezne rezerve za održavanje dnevne likvidnosti, s tim da ne plaća kamatu ukoliko sredstva vrati istog dana, dok u slučaju da ih ne vrati istog dana plaća kamatu po godišnjoj kamatnoj stopi od 7%.

Ukoliko banci i pored korišćenja obavezne rezerve trebaju sredstva, ona može koristiti kredit od CBCG, intra-dnevni i intra-noćni kredit.

CBCG odobrava kredit samo ukoliko je u potpunosti kolateralizovan hartijama od vrijednosti koje je emitovala Ministarstvo finansija, država članica EU ili druga država određena propisom CBCG. Kredit se odobrava u iznosu do 80% nominalne vrijednosti hartija od vrijednosti koje se koriste kao kolateral, a rok dospijeća hartija od vrijednosti mora biti od tri dana do godinu dana.

Banka za vrijeme korišćenja kredita ne smije odobravati nove ili obnavljati stare kredite.

Intra dnevni kredit banka uzima ukoliko joj u toku dana trebaju sredstva, i pored prethodnog korišćenja obavezne rezerve. Rok dospijeća intra-dnevnog kredita je kraj radnog vremena, u danu kad je kredit odobren. CBCG na iznos pozajmljenih sredstava zaračunava kamatu, po prosječnoj godišnjoj kamatnoj stopi koja je formirana na posljednjoj aukciji državnih zapisa.

Ukoliko banka do kraja radnog vremena ne vrati kredit, CBCG do dana vraćanja kredita obračunava kamatu po stopi koja je za 50% veća od prosječne godišnje kamatne stope koja je formirana na posljednjoj aukciji državnih zapisa.

Intra-noćni kredit banka uzima ukoliko joj na kraju dana trebaju sredstva, i pored prethodnog korišćenja obavezne rezerve i intra-dnevnog kredita.

Rok dospijeća intra-noćnog kredita je jedan poslovni dan (24 sata), a može se koristiti najviše sedam poslovnih dana u mjesecu.

CBCG na iznos pozajmljenih sredstava zaračunava kamatu, po stopi koja je za pola procentnog poena veća od prosječne godišnje kamatne stope koja je formirana na posljednjoj aukciji državnih zapisa.

Ukoliko banka u propisanom roku ne vrati kredit, CBCG do dana vraćanja kredita obračunava kamatu po stopi koja je za 80% veća od prosječne godišnje kamatne stope koja je formirana na posljednjoj aukciji državnih zapisa.

Odluka o održavanju likvidnosti: Odluka o bližim uslovima i načinu korišćenja sredstava koja Centralna banka Crne Gore odobrava bankama u cilju održavanja likvidnosti (“Sl. list RCG” br. 02/02)